डिजिटल अर्काईव्ह (2014-2019)

बारा वर्षांपूर्वी ‘साधना’ साप्ताहिकाच्या हीरकमहोत्सवाची समाप्ती झाली, त्यावेळी आयोजित केलेल्या समारंभाला (8 सप्टेंबर 2008) तत्कालीन राष्ट्रपती प्रतिभा पाटील आणि महाराष्ट्राचे तत्कालीन राज्यपाल व मुख्यमंत्री उपस्थित होते. त्यावेळी साधना ट्रस्टचे विश्वस्त ग.प्र.प्रधान, आप्पासाहेब सा.रे.पाटील, मोहन धारिया, किशोर पवार, रा.ग.जाधव, नरेंद्र दाभोलकर हे सर्वजण ‘साधना’च्या अमृतमहोत्सवी वाटचालीची पायाभरणी पूर्ण झाली असे मानत होते.

बारा वर्षांपूर्वी ‘साधना’ साप्ताहिकाच्या हीरकमहोत्सवाची समाप्ती झाली, त्यावेळी आयोजित केलेल्या समारंभाला (8 सप्टेंबर 2008) तत्कालीन राष्ट्रपती प्रतिभा पाटील आणि महाराष्ट्राचे तत्कालीन राज्यपाल व मुख्यमंत्री उपस्थित होते. त्यावेळी साधना ट्रस्टचे विश्वस्त ग.प्र.प्रधान, आप्पासाहेब सा.रे.पाटील, मोहन धारिया, किशोर पवार, रा.ग.जाधव, नरेंद्र दाभोलकर हे सर्वजण ‘साधना’च्या अमृतमहोत्सवी वाटचालीची पायाभरणी पूर्ण झाली असे मानत होते. कारण त्याआधीच्या दोन-अडीच वर्षांत डॉ.दाभोलकरांच्या नेतृत्वाखाली अनेक व्याख्याने, चर्चासत्रे, कार्यक्रम, उपक्रम यांची रेलचेल झाली होती. निवडक साधना ग्रंथसंच आणि साप्ताहिकाची वेबसाईट हा भूतकाळाचा वारसा सांगणारा प्रकल्प त्याचवेळी पूर्णत्वास गेला होता, आणि वर्तमानासाठी अनेक योजना हाती घेतल्या होत्या किंवा नियोजनात होत्या. त्या आधारावर भविष्यातील वाटचाल सुसह्य होणार हे उघड होते.

आता ‘साधना’चे 72 वे वर्ष चालू आहे आणि अमृतमहोत्सवाचे वेध आम्हाला लागले आहेत. हीरकमहोत्सवाच्या समारोपाला उपस्थित होते ते वर उल्लेख केलेले ‘साधना’चे धुरीण आता हयात नाहीत. पण त्यांना अभिप्रेत असलेल्या पद्धतीने व दिशेने ‘साधना’ची वाटचाल अधिक गतीमान होईल, यासाठी आम्ही प्रयत्नशील आहोत. त्यासाठी दोन सूत्रं महत्त्वाची ठरणार आहेत. एक- गुणात्मक व संख्यात्मक वाढ एकाच वेळी होत राहणे. दोन- ध्येयवाद व व्यावसायिक नीतीमूल्ये हातात हात घालून चालली पाहिजेत.

आता साधना ट्रस्टच्या वतीने साप्ताहिक, प्रकाशन, मीडिया सेंटर आणि कर्तव्य डिजिटल पोर्टल असे स्वतंत्र चार विभाग कार्यरत आहेत. प्रत्येक विभागातही उपविभाग चांगलेच आकार घेत आहेत. बालकुमार व युवा अंक, डिजिटल अर्काइव्ह ही त्याची दोन मोठी उदाहरणे आहेत. अन्य आघाड्यांवरही कार्यरत आहोतच. उदा. साप्ताहिकाचे वर्षभरातील पाच विशेषांक व तीन दिवाळी अंक पूर्णत: बहुरंगी असतात, पण उर्वरित अंक ब्लॅक ॲन्ड व्हाईट छपाईचे असतात, ते अंकही पुढील काळात बहुरंगी होतील. साधना प्रकाशनाच्या वतीने यापुढे दरवर्षी दहा-बारा पुस्तके प्रकाशित होत राहतील, त्यात तीन-चार तरी इंग्रजी किंवा अन्य भाषांतून आणलेली पुस्तके असतील.

या वर्षी बालकुमार व युवा अंकांच्या वितरण मोहिमेवर बराच परिणाम झाला. दुष्काळ, पूर, ऐनवेळी आलेल्या प्रेसच्या अडचणी, आर्थिक मंदी, विधानसभा निवडणुकीचा काळ आणि ‘साधना’ची टीम अनेक आघाड्यांवर कार्यरत असणे अशी अनेक कारणे त्यामागे आहेत. पण पुढील वर्षी या पिछेहाटीची भरपाई केली जाईल. शिवाय, बालकुमार अंक महाराष्ट्रात आता इतका रूजला आहे की, शे-दोनशे प्रती अशा पद्धतीने होणारी नोंदणी फारसे प्रयास न करता, लाखभर प्रती इतकी होऊ शकते आहे. त्यामुळे जानेवारी 2021 पासून बालकुमार हे स्वतंत्र मासिक किंवा साप्ताहिकाची मासिक पुरवणी म्हणून देता येईल का, याचाही आम्ही विचार करीत आहोत.

याशिवाय, नवोदित लेखक व तरुण सामाजिक कार्यकर्ते यांच्यासाठी ‘रिसर्च ॲन्ड ट्रेनिंग सेंटर’ सुरू करण्याची योजनाही साधना ट्रस्टच्या विचाराधीन आहे. आणखी महत्त्वाचे म्हणजे 2021-22 हे ग.प्र.प्रधान, सदानंद वर्दे, वसंत बापट, आप्पासाहेब सा.रे.पाटील, यदुनाथ थत्ते यांचे जन्मशताब्दी वर्ष आहे. त्यानिमित्ताने काही उपक्रमांचे नियोजन पुढील वर्षभरात आकाराला आलेले असेल. आणि 15 ऑगस्ट, 2022 पासून ‘साधना’चे अमृतमहोत्सवी वर्ष सुरू होणार आहे.

अशा या ‘संधी’काळात ‘साधना’चा हा दिवाळी अंक प्रकाशित होत आहे. गेल्या पाच-सहा वर्षांत ‘साधना’चे तीन दिवाळी अंक वाचकांना माहीत आहेत. बालकुमार व युवा हे दोन्ही अंक ‘क्लास’चा मजकूर ‘मास’पर्यंत पोचवण्यात यशस्वी ठरत आले आहेत. याच यशाची पुनरावृत्ती पुढील वर्षीपासून साधनाच्या मुख्य दिवाळी अंकांबाबतही करण्यासाठी आम्ही नियोजन करीत आहोत. अशा पार्श्वभूमीवर या दिवाळी अंकांकडे पाहिले जावे अशी अपेक्षा आहे.

प्रस्तुत अंकात आठ दीर्घ लेख आहेत आणि एक विशेष विभाग आहे. ‘चिवटी’ या मराठी सिनेमावर नऊ लेखांचा स्वतंत्र विभाग केला आहे, तो का? या प्रश्नाचे उत्तर देण्यासाठी त्याला विशेष संपादकीय जोडले आहे. याशिवाय, ‘लकीर के इस तरफ’ या डॉक्युमेंटरी फिल्मची निर्माती-दिग्दर्शक शिल्पा बल्लाळ यांची मुलाखत हे या अंकाचे महत्त्वाचे वैशिष्ट्य आहे. सत्यजित राय यांच्या ‘न झालेल्या विज्ञानपटाची कहाणी’ विजय पाडळकर यांनी लिहिली आहे. या तिन्हींमधून (दोन लेख व एक विभाग) सिनेमा व समाज यांच्यातील नात्याकडे कसे पाहिले जावे, हे अधोरेखित करण्याचा प्रयत्न दिसतो आहे.

कैफी आझमी या गीतकाराची जन्मशताब्दी आणि जेम्स लव्हलॉक या वैज्ञानिकाने वयाची शंभर वर्षे पूर्ण करणे, या निमित्ताने लक्ष्मीकांत देशमुख व अतुल देऊळगावकर यांनी लिहिलेले लेख कोणता मूल्यविचार पुढे घेऊन जाण्याची गरज आहे, हे सूचित करणारे आहेत. जर्मनी : हिटलरच्या काळातला आणि जर्मनी : आजच्या काळातला, यासंदर्भात अनुक्रमे मीना कर्णिक व दत्ता नायक यांचे लेख, अनेक वाचकांना नवे दालन खुले करून देतील. अरुणा रॉय व सहकाऱ्यांनी प्रत्यक्षात माहिती अधिकाराची लढाई सुरू करण्यापूर्वी काय प्रकारची पायाभरणी केली होती, हे सांगणारा लेख, सामाजिक चळवळी अधिक गांभीर्याने करायच्या असतात याचे भान देतो. तर अनिल अवचट यांचा लेख समृद्धीतून निर्माण झालेल्या आपत्तीकडे लक्ष वेधणारा आहे.

असा हा वैचारिक दृष्टीने रेलचेल असलेला अंक वाचकांना सादर करीत आहोत. यातील काही लेख वाचायला थोडे कठीण वाटतील, पण वाचनाच्या बाबतीत सोप्याकडून अवघडाकडे आणि कमी गुंतागुंतीकडून अधिक गुंतागुंतीकडे असाच आपला प्रवास व्हायला हवा असो.

हा अंक आकाराला येण्यामध्ये अनेकांचे हातभार लागत असतात, त्यामुळे कोणाकोणाचा नामोल्लेख करणार! पण यावर्षी अनेक प्रकारची प्रतिकूल स्थिती असूनही हितचिंतकांनी चांगल्या प्रमाणात जाहिराती दिल्या याची कृतज्ञतापूर्वक नोंद करणे आवश्यक वाटते! 

Tags: Kaifi Azmi Satyajit Ray Germany Chivati yuva Diwali issue balkumar Amrutmahotswache vedh laglet… Editorial Sadhana Diwali issue 2019 weekly Sadhana कैफी आझमी सत्यजित राय जर्मनी चिवटी युवा दिवाळी अंक बालकुमार अमृतमहोत्सवाचे वेध लागलेत… संपादकीय साधना दिवाळी अंक 2019 साप्ताहिक साधना weeklysadhana Sadhanasaptahik Sadhana विकलीसाधना साधना साधनासाप्ताहिक


प्रतिक्रिया द्या